Wczesne wspomaganie rozwoju dziecka – to wielospecjalistyczne, kompleksowe i intensywne działania mające na celu stymulowanie funkcji odpowiedzialnych za rozwój psychomotoryczny i komunikację małego dziecka niepełnosprawnego, od chwili jej wykrycia do czasu podjęcia przez dziecko nauki w szkole, a także – pomoc i wsparcie udzielane rodzicom i rodzinie w nabywaniu przez nich umiejętności postępowania z dzieckiem w zakresie określonym przez indywidualny program wczesnego wspomagania.
„Wspomaganie rozwoju dzieci ze złożonymi zespołami zaburzeń powinno być podjęte jak najwcześniej. Jego istotą jest dostarczanie fachowej, wszechstronnej i systematycznej pomocy medycznej, psychologicznej i pedagogicznej. Pomoc udzielana we wczesnym dzieciństwie pozwala nie tylko skutecznie kompensować występujące u dziecka dysfunkcje i deficyty, ale także zapobiega pojawianiu się zaburzeń rozwoju o charakterze wtórnym.
Wczesna pomoc musi mieć charakter kompleksowy, tzn. być udzielana zarówno niepełnosprawnemu dziecku, jak i członkom jego rodziny. Problemy rodziców i innych domowników należy traktować jako tak samo ważne, jak zaburzenia w rozwoju dziecka. Wczesna pomoc dąży do optymalizacji funkcjonowania całego układu rodzinnego”.
Źródło: Twardowski A. (2005). Wspomaganie rozwoju dzieci ze złożonymi zespołami zaburzeń. (s.5) Poznań: Stowarzyszenie GEN
Czym zajmuje się logopedia?
Logopedia jest dyscypliną interdyscyplinarną i obejmuje takie nauki jak medycyna, pedagogika, psychologia, językoznawstwo, socjologia... Logopeda zajmuje się nie tylko mową dziecka, ale szeroko rozumianą komunikacją – także u dorosłych. Logopeda skupia się na komunikacji, mowie, języku w życiu pacjenta. Coraz częściej logopedzi specjalizują się w pewnych specyficznych zaburzeniach i zakłóceniach mowy i języka (profilaktyka logopedyczna, logopedia ogólna, neurologopedia, surdologopedia, oligofrenologopedia, tyflologopedia); w zainteresowaniach logopedy mieści się nie tylko patologia i norma, ale i ponad przeciętne zdolności „językowe” (logopedia artystyczna).
Kiedy zgłosić się do logopedy?
Wtedy, kiedy niepokoi nas rozwój mowy naszego dziecka… Jeżeli dziecko mówi mało; kiedy jego mowa jest niezrozumiała dla otoczenia; jeżeli chcemy sprawdzić czy rozwój mowy jest opóźniony, czy wymaga stymulacji, a może interwencji logopedy; a może dziecko ma już wadę wymowy? Im wcześniej zgłosimy się do logopedy, tym lepiej dla dziecka. Nie czekajmy myśląc, że dziecko z tego wyrośnie.
Czego dowiemy się od logopedy?
Logopeda oceni rozwój mowy i języka dziecka, m. in. zbada sferę artykulacyjną (czy dziecko ma wadę wymowy?), budowę artykulatorów (czy budowa jest prawidłowa?), sprawność artykulatorów (czy są niesprawne?), zasób leksykalny dziecka (np. czy jest niski?), sferę gramatyczną (np. czy dziecko ma problemy z budowaniem zdań? A może w jego mowie pojawiają się częste błędy językowe?).
Jak przygotować się na pierwsze spotkanie z logopedą?
Na pierwsze spotkanie z logopedą, rodzic powinien przynieść wcześniejsza dokumentację medyczną dziecka od lekarzy i specjalistów (foniatra, laryngolog, neurolog, audiolog, ortodonta, itp.) oraz wcześniejsze opinie nauczycieli i innych specjalistów (jeżeli jest – opinia nauczyciela, opinia psychologa, pedagoga, innego logopedy). Rodzic powinien przypomnieć sobie jak rozwijał się rozwój ruchowy i językowy dziecka (kiedy powiedziało pierwsze słowa, zdania? Kiedy siadało, raczkowało, chodziło?), jak przebiegała ciąża i okres porodu oraz uświadomić sobie powód zgłoszenia do logopedy.
Czym zajmują się logopedzi? M. in. są to:
Często logopedzi kształcą się w zakresie swoich zainteresowań, doświadczeń i specjalizują się w specyficznych zaburzeniach komunikacji, mowy i języka.
Jak wygląda terapia logopedyczna?
Terapia logopedyczna zajmuje się wieloma aspektami dotyczącymi człowieka. Pacjent (dziecko/dorosły) potrzebuje stymulacji w różnym zakresie.
Terapia dyslalii wymaga m. in. stymulacji analizatora słuchowego (np. rozpoznawanie dźwięku - głoski), ćwiczeń usprawniających narządy mowne, ćwiczeń oddechowych; logopeda wywołuje zaburzone głoski, uczy ich wymowy w sylabach, zdaniach, dłuższych wypowiedziach oraz utrwala je w mowie spontanicznej.
Terapia logopedyczna wymaga współpracy środowiska dziecka – RODZICÓW! – oraz zaangażowania pacjenta (dziecka/ dorosłego). Konieczne jest utrwalanie prawidłowych nawyków wymawianiowych (i nie tylko) nauczonych przez logopedę na terenie domu.
Oprac. Karolina Jankiewicz
Rewalidacja - to proces edukacyjny, terapeutyczny i wychowawczy mający umożliwić dziecku niepełnosprawnemu intelektualnie lub fizycznie jak najpełniejszy rozwój i przystosowanie do życia w normalnym środowisku.
Celem rewalidacji jest:
W czasie zajęć rewalidacyjnym w zależności od indywidualnych możliwości i potrzeb dziecka stosujemy m.in. :
ĆWICZENIA USPRAWNIAJĄCE PERCEPCJĘ SŁUCHOWĄ:
np.:
- rozwijanie mowy i wzbogacające słownictwo dziecka,
- rozwijanie analizy i syntezy słuchowej,
- doskonalenie słuchu fonematycznego i pamięci słuchowej.
ĆWICZENIA USPRAWNIAJĄCE PERCEPCJĘ WZROKOWĄ:
np.:
- doskonalenie spostrzegawczości,
- rozwijanie pamięci i percepcji wzrokowej,
- doskonalenie umiejętności pisania i poprawnego łączenia liter.
ĆWICZENIA KOORDYNACJI WZROKOWO – RUCHOWEJ I SPRAWNOŚCI MANUALNEJ:
np.:
- doskonalenie koordynacji całego ciała,
- usprawnienie manualne w zakresie motoryki dużej i małej,
- wyrabianie precyzji i sprawności palców dłoni,
- rozwijanie umiejętności manualno – graficznych.
ĆWICZENIA KSZTAŁTUJĄCE ORIENTACJĘ W SCHEMACIE WŁASNEGO CIAŁA ORAZ ORIENTACJĘ KIERUNKOWO – PRZESTRZENNĄ
np.:
- ukształtowanie orientacji w schemacie własnego ciała,
- wyrabianie orientacji kierunkowej w przestrzeni i na płaszczyźnie,
- wdrożenie do rozumienia pojęć określających stosunki przestrzenne,
- wyrobienie umiejętności rozumienia pojęć czasowych
ĆWICZENIA KOMPETENCJI MATEMATYCZNYCH:
np.:
- opanowanie umiejętności przeliczania elementów zbioru,
- doskonalenie umiejętności poprawnego zapisu cyfr w zakresie 20,
- wyrabianie umiejętności dodawania i odejmowania do 10 z wykorzystaniem liczmanów,
- wyrabianie umiejętności rozwiązywania prostych zadań tekstowych z pomocą nauczyciela,
- doskonalenie znajomości figur geometrycznych.
Neurokinezjologia to współczesny kierunek wiedzy i praktyki o rozwoju człowieka i wykorzystaniu jego naturalnych zasobów rozwojowych, uczenia się i zdrowia, można powiedzieć, że jest to poniekąd wypadkowa neurologii i kinezjologii, bowiem neurokinezjologia bazuje na wiedzy z zakresu neurologii, w szczególności o rozwoju układu nerwowego i funkcjonowaniu mózgu oraz kinezjologii, czyli stymulacji mechanizmów rozwojowych przez ruch i specjalne sensoryczno-motoryczne techniki wpływające na optymalne funkcjonowanie mózgu.
Neurokinezjologia zorientowana jest na pomoc dzieciom z różnymi deficytami w rozwoju (dysleksją, nadpobudliwością psychoruchową, niestabilnością emocjonalną, opóźnieniem w rozwoju intelektualnym i ruchowym, porażeniem mózgowym, autyzmem).
Podstawowe cele i zadania neurokinezjologii:
Arteterapia (arte z łac. ars sztuka i terapia) - leczenie przez sztukę.
Termin arteterapia odnosi się do wykorzystania sztuki w celach diagnostycznych i terapeutycznych.
Arteterapia obejmuje następujące obszary działań: terapia przez sztuki plastyczne
( malarstwo, rysunek, grafika, rzeźba) muzykoterapia, choreoterapia, biblioterapia.
Arteterapia pomaga zapobiegać pogłębianiu się stanów chorobowych, wpływa na rozwój zdolności, które mają urzeczywistnić pragnienia i zamierzenia dziecka. Wydobywa z dzieci siłę oraz energię, które wspierają je we własnym rozwoju.
Jest to także poszukiwanie motywacji do procesu twórczego, w którym często dochodzi do głosu zjawisko katharsis (oczyszczenia).
Podczas zajęć z arteterapii zmianie ulega sposób odbioru świata. Dziecko dowiaduje się, że każda emocja, nawet przykra, nie trwa wiecznie, przemija. Dziecko nabiera dystansu do swoich uczuć i przeżyć, staje się dojrzalsze i spokojniejsze.
Arteterapia pozwala kształtować inteligencję emocjonalną, takie umiejętności jak: rozpoznawanie własnych emocji oraz wyrażanie ich w sposób akceptowany przez innych.
Jest formą komunikacji. Może pomóc dostrzec, że spontaniczne i autentyczne wyrażenie siebie jest naprawdę możliwe, możliwa jest także nasza przemiana.
Prace uczniów mają charakter twórczy i są ekspresją własnych uczuć, wartości, postaw, są zatem obrazem osobowości autora. Pozwalają dotrzeć bardzo głęboko w świat myśli, pragnień, marzeń, radości i smutków. Dotknąć tego, co w innych warunkach nigdy nie miałoby szansy zostać poznane.
Terapia ta ma duży wpływ na rozwój osobowości, rozumienie własnych stanów i zachowań. Dla niektórych dzieci jest to jedyna, pośrednia forma uzewnętrznienia własnego świata przeżyć za pomocą symboli. Umożliwia wyzwolenie się utrwalonych zachowań, kompensuje braki, realizuje zamierzenia i pragnienia, które nie miały okazji być spełnione w rzeczywistości.
Zajęciami arteterapeutycznymi objęte są dzieci zamknięte w sobie, z kompleksami, nieufne, zahamowane, nadpobudliwe, nieakceptowane, odrzucone oraz z niską motywacją do nauki, jak również dzieci po przejściach traumatycznych oraz dzieci z małą sprawnością psychoruchową.
Dziecko poprzez wykonywanie rozmaitych czynności doskonali swoje umiejętności manualne i ruchowe. Terapia przez sztukę pomaga mu w poznaniu nowych sposobów widzenia, dzięki czemu może samo ocenić i interpretować nowe zjawiska pojawiające się w jego świecie. Dla dzieci z trudnościami często jest jedyną szansą na komunikację ze światem i innymi ludźmi.
Działania przez sztukę mają na celu wyzwalanie ambicji i chęć współpracy, pozwalają dziecku być otwartym na bodźce zewnętrzne oraz dają możliwość eliminowania negatywnych emocji i zaspakajania potrzeby bezpieczeństwa, samooceny i swej wartości. Zajęcia arteterapii, prowadzone z myślą o uczniach o specjalnych potrzebach edukacyjnych i wychowawczych mają doprowadzić do samoakceptacji tych osób i pomóc im porozumiewać się z otoczeniem.
